De Passie van Cyprus

Door David Bronkhorst

Cyprus- Vijftig jaar na de dood van Jezus, ging Sint-Paulus naar het zonovergoten eiland Cyprus om de blijde boodschap te verkondigen. Sindsdien zijn er honderden heiligen als paddestoelen uit de grond gesprongen. Waarom? Naar alle waarschijnlijkheid omdat het op Cyprus met zijn azuurblauwe zee, het lekkere eten en het rustige leven als een waar Paradijs is.

De ochtendzon staat laag en de meeste toeristen in Pafos beginnen hun dag met een eerste wijntje of struinen langs de vele souvenirwinkels op zoek naar een verzilverde icoon. Anderen volgen grote gele borden op zoek naar het heilige der heilige: de paal van Sint-Paulus (foto rechts) die nog steeds fier overeind staat temidden van gebroken mozaekvloeren en door onkruid overwoekerde ruines.
Giorgos, een oude Cyprioot, aait de paal met eerbied en maant mij en de andere bezoekers aan dichterbij te komen.
Na, paidi mou- kijk, mijn kind. Hier is Sint-Paulus vastgebonden om afgeranseld te worden. Je kan nog steeds de striemen zien... Hij buigt zich voorover. Eeh, misschien zijn ze toch een beetje vervaagd. Maar het is zeker dat hij hier gegeseld is.
Waarom is hij dan geslagen? vraag ik Giorgos.
Om zijn geloof.
De witte halve pilaar is door de eeuwen heen een stompje geworden door de vele pelgrims die er een stukje vanaf hakten voor souvenirs.
Een beetje vreemd aangezien de pilaar gewoon onderdeel is van de oude Byzantijnse kerk. En ook de geschriften over Sint-Paulus maken nergens melding van deze afranseling. Het mag de pret niet drukken: geloof is immers belangrijker dan historische feiten.
Het houdt ook 21eeuwse pelgrims niet tegen om te knielen voor de pilaar en hem vol overgave te kussen. Een Brits paartje van middelbare leeftijd schiet tot tranen geroerd een heel rolletje vol en blijven de paal eindeloos zoenen. Giorgos kijkt goedkeurend toe.

Heiligen zijn immens populair op Cyprus, zelfs Idiols finalisten kunnen niet aan hun status tippen. Het gezelschap mijmert nog even hardop over de betekenis van Sint- Paulus die het christendom zoals wij dat kennen de wereld in heeft gebracht en slentert daarna naar het nabijgelegen cafeetje St. Pauls Haven. Er wordt Griekse koffie met kalo prama, superzoet snoep, op tafel gezet.
Giorgos drinkt langzaam van zijn kopje terwijl hij in de weer is met een gebedssnoer en zegt: Sint-Paulus is de numero uno van onze heiligen.

Met de bus ga ik die middag naar het Stravrouni Klooster gelegen tussen de rotsen van het Troodos gebergte. Ook hier hebben ze iets bijzonders: een splinter van het heilige kruis.
Op het dorpspleintje voor het klooster zit iedereen rustig in de schaduw van wijnranken. Alles gaat hiersiga siga - langzaam, langzaam. De iconen uit de souvenirwinkels glinsteren in de zon. Verkreukelde mannetjes in zwarte pakken pellen rustig verse sinaasappelen en de bebaarde kloostervader Costantinos Xenofontos (foto links) in zijn zwarte jurk drinkt witte wijn.
Kopiaste, kopiaste. Welkom, welkom, zegt hij als hij mij ziet.
Hij springt op en begeleidt me enthousiast naar de ingang van het klooster.
Drie eeuwen na Christus kwam Sint Helena, de moeder van keizer Constantine terug van een reis naar Jeruzalem en bracht een splinter van het Heilige Kruis mee naar Cyprus, vertrouwt hij me toe.
Binnen hangt een mystieke sfeer.
Tientallen kaarsen branden temidden van een overdaad aan goud en zilver. Het beroemde kruis hangt gezellig temidden van de iconen van tientallen kleurige heiligen. Adembenemende mythische propaganda vol hellevuur, heiligen, martelaren en heidense symbolen. Een openbaring van kleur waar iedere bezoeker stil van wordt.
Het Ware Kruis hangt niet aan de muur, maar zweeft tussen hemel en aarde, roept Costantinos uit.
Alsof dit nog niet genoeg is, staat er ook nog een grote kast vol
overblijfselen van heiligen. Twee vrouwen halen de relikwien voorzichtig uit de kast en bedelven ze onder kussen. Uitspraken als Ohohoh en Ah, Christos volgen elkaar in hoog tempo op terwijl de heilige botten van hand tot hand gaan.
Waarom doen ze dat? vraag ik.
Ze vragen Sint George om hun huisdier terug te vinden.
Costantinos ziet mijn verbazing en legt uit: Heiligen kunnen helpen. In de liefde, tegen ziekten. Zo is het aan te raden Sint George in Gypsos te bezoeken bij epilepsie, bij doofstomheid de Heilige Maagd van Glossa te raadplegen. Brand een olielamp bij de botten van Sint Eliophotes om reuma te verlichten. Om demonen uit te drijven kan je het beste terecht bij Sint Heracleides van Tamassos en Sint Maria van Mesa Khorio helpt tegen klagende vrouwen.
En tegen tandenknarsen? grap ik.
De padras leunt achterover, denkt diep na en zegt: De Maagd van Trooditissa geneest tandenknarsen. En pijn in de botten.
Het begint me te duizelen. Teveel heiligen op een lege maag is niet goed en ik vlucht naar het dorpscaf.
Een reeks van hemelse lekkernijen, ook wel Mezedhes genoemd, brengt me weer terug naar aarde. Salata horiatiki, dorpssalade. Octapodi krasato, octopus in rode wijn, dolma gevulde wijnbladeren en soufla, lamsvlees.
Langzaam eten en de poorten des hemels zullen zich openen, raadt Costantinosme me aan.
Er wordt witte, gekoelde St. Panteleimon wijn geschonken, gemaakt van de Xynisterie druif die in deze streek wordt verbouwd.
Allemaal met dank aan Sint Ambaelis, zegt de kloostervader nippend van zijn wijn.
Als ik vraag naar het verhaal van deze heilige, gniffelt Costantinos. Wie is Sint Ambaelis? Vraag het een kerkganger en hij zal het niet weten. Omdat Sint Ambaelis nooit heeft bestaan, zegt hij triomfantelijk. Ambaeli is het Griekse woord voor wijn. Begrijp je? Hij is de wijnheilige. Een andere vorm van de Griekse god Pan. Zo gaat dat hier, vraag naar een heilige en je ontdekt een god.

Een tochtje door Cyprus staat gelijk aan een bedevaart, of je nu wilt of niet. Zelfs in het afgelegen natuurgebied Akamas waar je alleen met een 4WD kan komen, struikel je over de heiligen.
De gids Panikos Neophytou rijdt rustig door het overweldigende natuurlandschap. Prachtige groen en geel tinten doen paradijselijk aan, blauwe vlindertjes fladderen door velden vol anjelieren. Geiten lopen in grote groepen te grazen temidden van orchideen.
Veel heilige kluizenaars woonden vroeger in dit gebied, vertelt Panikos. In de twaalfde eeuw vluchtte de kluizenaar Sint-Neophytus hiernaartoe voor de totale rust, hij liet een verbaasde familie en beledigde verloofde achter. Zijn gedrag was een inspiratiebron voor vele imitators, zodat hier langs de kustlijn vele handgemaakte grotten te vinden zijn.
Hij wijst naar de kalkstenen rotsen aan de kustrand.
Het was hier goed toeven voor de vele heiligen. Iedere dag geitenvlees met verse kruiden en Stavrovouni honing. Rustend onder de vele olijfbomen voelden zich helemaal verwant met Jezus, de velden vol Johannesbrood zorgde voor een goede stoelgang. En een uitzicht vanuit je grot op zee was natuurlijk helemaal mooi meegenomen.
Het moge duidelijk zijn: het eiland Cyprus is het voorportaal van de Hemel.

Met een cabriootje de heiligen achterna
Het weer op Cyprus is altijd goed en het overheerlijke, goedkope eten betaal je met Cyprische ponden ( 1 euro vijftig). Er is een uitstekend bussysteem tussen de grote steden (Larnaka, Pafos en Limassol) maar om de afgelegen bergdorpjes te bezoeken is het aan te raden een cabriootje te huren. Een andere manier is om op jeepsafari mee te gaan. Je kan proberen je aan de aanwezigheid van alle heiligen te onttrekken door een minicruise te maken naar het nabijgelegen Libanon, Syri en Egypte, maar ook daar kom je ze waarschijnlijk toch weer tegen.

Webadressen
www.louiscruises.com. Boek een minicruise vanuit Cyprus.
www.raphael.com.cy. Een uitstekend heiligen-hotel in Limassol.
www.cyprusvillages.com.cy. Eten en slapen op een traditionele manier.
www.visitcyprus.org.cy. Alle informatie over het eiland netjes op een rij.
Jeepsafari met Panikos Neophytou: pmneophytou@msn.com of tel: 99450746.

Heiligen Top drie
Sint Mamas: een vredelievende heremiet die geen inkomen had en dus ook geen belasting betaalde. Tijdens zijn arrestatie voor belastingontduiking redde hij een lam uit de klauwen van een leeuw. De belastingeninspecteur was hier zo van onder de indruk dat hij werd vrijgesteld van inkomstenbelasting. Sindsdien is hij de zeer populaire beschermheilige van belastingontduikers.

Sint Lauzurus: Vier dagen na zijn dood werd hij weer door Jezus opgewekt, daarna is hij met een bootje naar Cyprus gegaan om daar nog dertig jaar van het goede leven te genieten. In de stad Larnaka is hij uiteindelijk voor de tweede en laatste keer begraven.

De veertig martelaren van Sebaste: christelijke soldaten in het Romeinse leger die ervoor kozen om dood te vriezen op een ijsmeer in plaats van hun geloof op te geven. Schilderijen tonen altijd een Romeinse soldaat die uit diep respect de plaats inneemt van een van de christenen die het niet volhield en naar een warm badhuis ging.